AURORA BOREALAK

Aurora borealak deskarga fenomeno batzuk dira. Ipar hemisferioko latitude altuetako herrialdetan ematen dira. Aurora borealak kanpoko espaziotik datozten partikula ioizatuak Lurraren polo magnetikoek erakarrita atmosferara sartzen direnean sortzen dira fenomeno hauek. Horregatik aurorak ikusi ahal izateko eremuak zona artikoan zein antartikoa inguratzen duten banden barruan daude. Banda horiei "Aurora-obaloa" deitzen zaie eta zabalera asko aldatzen zaie aguzki-jardueraren arabera, hau da, Eguzkiak espazioan jaurtikitzen duen enregia-kopururaren araberakoa da.
NG-G5911-BL_400.jpgalaska-aurora-borealis.jpg
"Aurora-obaloa" Groenladiako hegoaldetik Islandiara doa eta gero Eskandinaviako iparraldera, Siberiako Iparraldeen dauden lurretara eta, Errusia utzi ondeoren, Alaskara eta Kanadara sartzen da. Kanada osoa zeharkatzen du Mendebaldetik Ekialdera. Ere bai kontuan hartu behar da, aurora boreal bat ongi ikusteko, eguraldiaren egoera. Zeruak oskarbi egon behar du, hau da, leku lehorra, oso prezipitazio gutxi dituena, eta Eguski-ordu (oskarbi) asko dituena izan behar da.

Hamaika urtetik behin Eguzkiak jarduera-maila handia izaten du, hau da, hamaika urtetik behin espaziora energia handiagoa jaurkitzen du. Aurora polarrak sortzeko arrazioa hain zuzen Eguzkitik iristen zaigun energia del kontuan hartuta, garbi dago aurorak ikusteko garairik onena eguzki-jardueraren goi-mailako denboraldia dela. Horregatik aurora borealari buruzko behaketa bat egin zen 2001ean.

1716-1733 bitartean Celsius,Anders aurora borealak aztertzen aritu zen eta 1733an 316 behaketa (bera eta beste batzuk) argitaratu zituen. Aurora boreala ipar poloan ikusten den fenomeno argitsua da (hego poloan aurora australak ikusten dira). Kanpoko espaziotik datozten partikula ionizatuak Lurraren polo magnetikoaek erakarrita atmosferara sartzen direnean sortzen da fenomeno hau. Gassendi-k deskribatu zuen lehen aldiz zientifikoki 1621. urtean eta geroztik Halley, Cavendish eta abar ere arduratu ziren fenomeno honetaz.

Baina gatozen Celiusengana. 1730. Uppsalako Unibertsitatean Astronomiak katedra eman zioten. Han lanean ari zela, Laponian meridiano-gradu bat neurtzea proposatu zuen, ondorioz Maupertius buru zela 1737an egin zen espedizio frantsesean parte hartuz. Meridiano-graduaren neurketa hartan, Newtonek Lurra polo aldean zerbait zanpatua zegoela zioen teoria eta egiaztatu egin zen.

1740an Uppsalako Unibertsitatean astronomi behatoki handia eraiki zuen, bere laborategi eta guzti. Behatoki horretan deklinazio magnetikoak egunez zuen aldaketa eta auroora borealak sortutako pertubazioak aztertu zituen.

Zientzialariek asko dakite aurora borealaren sorrerari buruz. Badakite Lurraren eremu magnetikoak poloetarantz bideratzen dituela Eguzkitik datozen elektroiak, eta elektroi horiek azeleratuta atmosferako molekulen aurka talka egiten dutenean sortzen dela auroraren argia. Baina zientzialariek ez dakite zerk azeleratzen dituen elektroiak.




AURORA BOREALA

ZER DA?:

Aurora boreala deskarga fenomenoa da. Polo aldeko goi-atmosferan sortzean eragiten duena. Aurora formaz tamainaz eta kolorez aldatzen dena da.Baita zenbaitetan bestetan baino askoz ikusgarriagoa eta disziratsuagoa dela ere. Fenomeno hau ipar hemisferioko latitude altuetako herrialdetan ematen da.

AURORA BOREALARI BURUZKO BITXIKERIAK:

Historian zehar