Sumendiak+(Julen+Muskiz)

__Zer da sumendi bat :__ Sumendi bat lurraren gainazalean edo lurrazalean dagoen irekidura bat da, barnean dagoen arroka urtu eta beroa , errautsak eta gasak ateratzen uzten duena lurbarnetik. Sumendiak orokorrean bi edo hiru plaka tektoniko elkartu edo bereizten diren lekuetan aurkitzen dira. Azkenik, beste sumendi batzuk mantuko lumen ondorioz sortzen dira , hotspot deritzonetan. Hauek plaken mugetatik urrun gertan daiteke, Hawaiin bezala. __Sumendi baten atalak__: 1-Magma ganbara 2-Bertako arroka 3-Pipa 4-Oinarria 5-Sill 6-Albo pipa 7-Sumendiak sortutako errauts geruzak 8-Aldea 9-Sumendiak sortutako laba geruzak 10-Eztarria 11-Kono parasitoa 12-Laba ibaia 13-Galdara 14-Kraterra 15-Errauts hodeia __Ondorio garrantsitsuak:__ Ondorio garrantsitsuak izan dituen azken erupzioaren protagonista Nyragongo sumendia izan da, Kongoko Goma hiria suntsitu eta 100.000 pertsona baino gehiagori eragin diona. Ukaezina da sumendien gizateriaren historian zehar izan duten eragina: erabat baldintzatzen dute inguruetako herri eta hirien bizitza, ingurunea guztiz eralda dezakete , kasuren batzuetan sumendietako errautzek mesede egiten diote uztari eta sumendien ondoriozko euri hazidoek kalte egin diezaiokete gure osasunari. __Klimaren aldaketa:__ 1991ko ekainean Pinatubo (filipinak)mendiaren erupzio indartsua gertatu ondoren, hurrengo bi urtetan atmosferara co2 isuri txikiagoa gertatzen zela ikusi zuten adituek. Zeragatik ote zen ikertu, eta ohartu ziren sumendiak botatako erratuts eta partikulek 1992 eta 1993 urtetan zehar planetaren inguruan lanbro antzeko bat sortu zutela eta lurrazalera iristen den eguzki - argia gutxitu egin zela, zeharkakoago eta lausotuago baitzen. Zientzilari asko, orduan , murrizte horrek lurreko tenperatura ere geistea ekarri zuela uste izan zuten eta horrekin zeruaren eta landareen arnasa ere gutxitu egin zela. Baina Californiako berkelei unibertsitatean berriki egin diren ikerketekin frogatuta geratu da landareen fotosintesis prozesuan zehar eraginkortasuna aregotu besterik ez zela egin, karbono - dioxido gehiago xurgatuz , tenperatura orokorra gradu erdia jeitsi zen harren , eguzkiaren erradiazio orokorra %5 jeitsi zelako eta klimaren aldaketa hori ez da esanguratsua ala ere fenomeno oikoagoena eragin negatiboetan sakontzen jarraitzeko balio izan zuten analisiek , hala nola aerosolen eragina eta atmosferan dagoen kutsadura.
 * __SUMENDIAK__**
 * Zer da sumendi bat?
 * Sumendi baten atalak?
 * Gertatu diren ondorio garrantsitsuenak.
 * Klimaren aldaketak.
 * Ingurunearen gainean dituen eraginak.
 * Onurak ere ekartzen dituzte.

__Ingurunearen gainean dituen eraginak:__ __Errauts - ekaitza__: Sumendiaren erupzioan laba puzketak edo gas - zutabeak botatzen dira airera ; tamainaren arabera, errautsa , area , blokeak ... izango dira. Errautzek suteak eragin ditzateke basoetan eta nekazaritzarako erabiltzen diren lurrak edo teilatuak estali - eraitsi arte -, uztak ondatu edo aldi batez lurrak ereitea galarazi. Su - isuketak: haitz beroak, tamaina desberdinetakoa eta gasetan bilduak , fluido gisa mugitzen dira sumendian behera eta ehunka gradu eta orduko 50 eta 150 kilometro arteko abiadura har dezakete. Sumendietako produktu suntzitzaile eta hilgarrienak dira, bidean aurkitzen dutena aurrean eramaten baitute , eraikina eta edozein bizitza mota , beren indarra eta tenperatura handia direla eta. __Lokatza - ibaiak:__ Sumendiak botatzen duen haitz urtuaren isurketak eragiten ditu ibaiok, baina gutxitan sortzen dute biktimarik , oso astiro jeisten baitiro.Ibai hauek ere bidean arrapatzen duten guztia suntzitzen dute , erreta , kolpatuta edo lurperatuta. __Gasak eta euri azidoak:__ Magma gasak izaten ditu disolbaturik, erupzioek atmosferara isurtzen dituztenak ; normalean toxiko eta arriskutsuak izaten dira landare eta animalien bizitzarako. Gasek eragin kaltegarriak izan ditzakete, bereziki sumendiaren inguruetan (5 kilometro) , baina herrialde batzuetan emisio puntutik 30 kilometrotara ere eragin dute kalteak. Euri azidoa pertsonen begietan, larruazalean eta arnasketan sisteman egiten die kalte batez ere. Uzta kutsatu eta ukituriko landaretza jaten dute animaliei ere egiten die kalte. Zenbaitetan, errautzei lotutako gasekin nahastean euri azido bihurtzen dira euri tantak ; euri mota hori kaltegarria da pertsona , animalia eta landareentzat eta baita metalezko egiturentzat ere. __Ekaitz elektrikoa:__ Sumendiak botatzen dituen gas eta lurrunek erraztu egiten dute hodeietan sortutako elektrizitate airean zehar garraiatzea eta horrek tximistak eta oinaztargi handiak sortzen ditu. Gainera, eurite bortitza izateko arriskua areagotu egiten da.

__Onurak ere ekartzen dituzte:__ Hala ere, nekazaritza eta da biziraupeneko metodoak irabazten atera daitezke sumendien jardunaren eraginez. Errautsek eta materia piroplastikoek oso emankor bihur dezakete lurra eta uzta aberatzak jasotzeko aukera ematen dieten nekazariei. 1992ko apirilean Cerro Negro sumendiak erupzioa izan zuen Leon herritik hurbil, Nykaraguan.