Tornadoak

(nicolas lopez de aguileta) **__TORNADOAK__**

__Definizioa__ Tornadoak haize-zurrumbilo oso indartsuak dira. __Itxura__ Oso itsura berezia dute, tximini baten moduan jaisten baitira. Hiru atal nagusietan banatzen dira: -Ama hodeia: tornadoaren goialdea da eta 10 kilometroko altuera du gutxi gora behera. -Enbutua: Ama hodeitik beheko ertzara doan zatia. -Beheko ertza: Enbutuaren beheko ertza da, lurrarekin kontaktu egiten duena.Tornaduaren zatirik ondagarriena da. __Ezaugarriak__ Tximinia haizearen abiadura 480 km/h baino handiagoa izan daiteke; inoiz, 800 km/h-ko abiadura neurtu da. Tornadoak eragindako kalteak haizearen abiadurarengatik eta erdiko presio baxuengatik izaten dira. Torbellino hauei kaskabarra, euria, trumoiak eta tximistak akonpainatzen diote. Gutxienez 50 km/h-ko abiadurara joaten dira eta gehienez 100 km/h-ra. Hego-hemisferioan ordularien orratzen noranzkoan biratzen dute; Ipar-hemisferioan,ordea, alderantzizko

__**TORNADOAK**__ __**(Eneko Paskal)**__


 * __ZER DIRA?__**

-Haize zurrunbilo indartsuak dira.


 * __NON SORTZEN DIRA:__**

-Gehienak Estatu Batuetan sortzen dira baina zehaztuago Tornado Alley inguruan.Baina beste estatuetan ere sortzen dira bauna urriagoak izaten dira.


 * __NOIZ SORTZEN DIRA:__**

-Urtean tornado gehienak sortzen dira udaberrian (martxoa,apirila eta maiatza) eta gutxietan udan eta udazkenean.


 * __EZAUGARRIAK__**

//ABIADURA:// Abiadura eta indarra oso antzekotasun daukate.Tornadoen abiadura da 64km ordutik (gutxiena) 606 km ordura (handiena).606 km ordura ailegatzen bada baina oso gutxitan pasa dela dena suntsitzen dute eta gutxiena bada bakarrik tximiniak apurtutak eta zuhaitzen adarrak.

//INDARRA://Tornadoen indarra neurtzeko Eskala Fujitan neurtzen da F0-tik F6-ra arte.F0 dagoenean 64 km ordutik 115 km orduko hartzen du abiadura eta ez ditu gauza asko suntsitzen.F1 denean 116 km orduko eta 179 km orduko bitartez doa abiadura.Egiten duten kalteak: kotxeak mugitu,garajeen ateak apurtu... F2 denean 180 km orduko eta eta 251 km orduko egiten dute eta egiten duten kalteak: zuhaitzak botatzen ditu ez badaude ondo lotutak sustraiak, pisu gutxiko gauzak eramaten ditu... F3 denean 252 km orduko eta 330 km orduko bitartez. Kalteak: tren baten bagoiak bota,zuhaitz asko botatzen ditu.F4 denean 331 km eta 416 km orduko.Kaletak handiagoak dira: egiten ari diren etxe be- rriak suntsitu, kotxeak abiadura handian bota...F5 egoten denean 417 km orduko eta 509 km orduko artean.Kalteak: kotxeak 100 metrotara bota, zuhaitzak oso azkar hartu eta bota.F6 denean 510 km orduko eta 606 km orduko. Kalteak oso garrantzitsuak dira dena suntsitzen dute.

//IRAUPENA//: Batzuetan 5 minutu inguru irauten dute baina batzuetan 15 minutu edo ordu erdi baino gehiago iraun deza- kete.

//ALTUERA:// Lurretik 2 km egon daitezke.

//ZABALERA:// Hartezen duten gauzetaz bariatzen da.


 * __TORNADO BATEN PARTEAK:__**

HODEI AMA: Tornadoen goiko zatia da.2 km baino gutxiago egoten da

ENBUDOA: Hodeia amatik lurreraino doan zatia da.Hartzen duten gauzak adibidez zuhaitzak etab. joaten da hartzen kolore bat griseago eta mehetzen joango da.

BORTIZEA: Lurrarekin kontaktuan dagoen zatia da.Gehienetan tornado batek bortize bakarra dauka baina ez da hain a- Rraroa beste bortize batzuk izatea.


 * __NOLA SORTZEN DIRA:__**

· Aire masa bat beroa dagoenean eta hezea.

· Aire frente bat hotza eta lehorra dagoenean.

· Korrente handia dagoenean.

Hauek hiru elementu elkartzen direnean tornadoak sorteen dira baina beste gauza batzuk behar dituzte:

Bi frente elkartzen direnean,beroa eta hotza,da ur lurrunarengatik sortzen dute ekaitz indartsuak eta horrekin batera euria Eta kazkabarra baina ere sortzen da hodei bat eta haren barruan aireen aldaketak gertatzen dira (aire hotza behera joaten da eta aire beroa igo egiten da dentsitatearen diferentziarengatik.Beste alde batetik eguzkiaren izpiak non jo egin duten bur- buila edo aire masa batzuk lurretik gora joaten dira.Burbuila horiek hodeiak xurgatzen ditu eta hodeiak hartzen du abiadura gehiago (50 km orduko gehienez) eta ere bai Lurraren errotazioaren laguntzaz korrentea birak ematen ditu eta hodeia lurra ukitu egiten duenean beste korrente baten bidez ailegatuko dela hodeira.

Gertatzen denean tornadoak ozeanoetan edo lakuetan tronbak esaten zaie.Tornado hauek ura hartzen dute airea bidez baino baino abiadura motelagoa da eta horregatik bere indar suntsigarria txikiagoa da.Baina uretan sortzen diren harren, lurra uki- tzen badu bihurtu daiteke tornado.


 * __B I T X I K E R I A K__**

· 1974 ko apirilaren 3an familia bat Madisonekoa,Indiana,sartu ziren armairu batean tornado bat pasatzen ari zelako eta tornadoak suntsitu egin zuen etxe guztia baina ez zuen ezta armairua ukitu


 * __BIBLIOGRAFIA: Internet: [|www.zientzia.net] / [|www.wikipedia.org]__**

(yanira valerio)

__URETAKO TORNADOA:__Lehenengo indar asko artzen du eta gero gorantz egiterakoan tzorro bat izango balitz bezala ukitzean irentsi egiten du.
===**__NON DAUDE GEHIENETAN TORNADOAK?__Tornadoak Estatu Batuetan gertatzen dira gehienetan Nebraskan,Kansas,Oklahoman,Tejaseta Dakota del Surren.Hiri hauetean gertatzen da uda eta udaberri hasieran. __INFORMAZIO ITURRIA:Internet. EGILEA:Yanira Valerio. ARGITALETSEA:Web gunea. __**===