Kutsadura

=__EGURATSAREN KUTSADURA__=

__Ander Perez__
===Gaur egun mundu mailako arazo larrienetako bat, kutsadura da. Hau gero eta handigoa da hiri eremuetan eta industria guneetan batez ere. Mota desberdin asko daude: Kutsadura akustikoa, hondakin likido eta solidoen kutsadura, uraren kutsadura, eguratsaren kutsadura... Azken hau, ia guztietan du eragina eta oso garrantzitsua da.=== ===Egurats edo atmosferaren kutsadura dagoela, gai edo energi batzuen eraginez airearen kalitatea hondatua dagoenean esaten da. Gizakiak botatzen dituen gai kutsatzaileen zatirik handiena erregai fosilak (petrolioa eta ikatza) erretzean sortzen diren gasak dira, horregatik, kutsadura sortzaile nagusiak argi indarra eta beroa sortzeko errekuntza instalazioak, kotxeak eta etxeko berogailuak dira. Hauek murrizteko autobus publikoak, motore elektrikoa duten kotxeak eta beste gauza asko egin dira baina kutsadura gehiegizkoa izaten jarraitzen du.=== ===Eguratsaren kutsadura ondorio pila bat ditu. Nabarmenenak ozono geruza urritzea, berotegi efektua eta euri azidoa dira baina askoz gehiago ditu: Gizaki eta animalien osasuna kaltetzea (neurri txikian), landareen osasuna kaltetzea, materialak kaltetzea...=== ===__//-Ozono geruza urritzea//.__ Azkeneko berrogeita hamar urte hauetan atmosferara botatako gas batzuengatik urritzen ari da ozono geruza batez ere. Estratosferan dagoen geruza honek, eguzkiak botatzen dituen eta gizakiarentzako kaltegarriak diren izpi ultramoreak xurgatzen ditu, horregatik, hau urritzeak sekulako eragina du gizakiengan (izpi hauek itsumena eta larru minbizia sortu ditzaketelako) eta munduko ekosistemetan.=== ===//__-Berotegi efektua.__// Industriaren garapenarekin batera, eguratsera CO2 eta beste gas batzuk modu intentsiboan botatzea etorri da. Gas hauek troposferan pilatzen dira geruza bat sortuz, horrela, beroa normal sar daiteke baina motelago ateratzen da. Fenomeno honengatik tenperatura igotzen ari da eta poloak gutxinaka urtu daitezke; klima, landaredia eta fauna alda daiteke...=== ===//__-Euri azidoa.__// Lehen aipatutako gas horiek (erregai fosilak erretzean sortutakoak) atmosferara botatzean eguzki argiarekin erreakzionatu eta azido bihurtzen dira (sulfuriko eta nitrikoa). Hauek, lurrunarekin disolbatu, eta euriarekin batera erortzen dira gasak laku, itsaso, baso eta abar gauza kutsatuz.===

//Amaia Urabayen// =**KUTSADURA**=

Kutsadura bizidunek daukagun arazo larrienetako bat da.Kutsadura, gizakia sortu zenetik dago gure planetan.Antzinako gizakien bizilekuetan, kutsadura aurkitu da (oskolak, zernahi gauzen puskak, tresnak...). Beraz, kutsadurak urte asko eta asko darama lurran. //Joan den mendean uraren eta airearen kutsadura eta hondakin solidoen pilaketa biztanleria handiko hirietan bakarrik zen arazo. Gaur egun, ordea, mundu mailako arazo bihurtu da kutsadura; are gehiago, gizateriak bizirik iraun ahal izateko egun duen arazo larrienetako bat da kutsadura. Kutsadura mota ezberdin asko daude, baina garrantzitsuenak honako hauek dira:// //**-Eguratsaren kutsadura -Lurraren kutsadura -Kutsadura akustikoa -Kutsadura** **erradiaktiboa**
 * -Uraren kutsadura**//

Airearen kalitatea hondatzen duten, eta pertsonengan, ekosistematan edo ondasunetan kalte, arrisku edo arazo larriak sortzen dituzten gai edo energia motak daudenean, eguratsa kutsatuta dagoela esan ohi da. Gizakiak eguratsera botatzen dituen gai kutsatzaileen sorburu nagusia erregai fosilen (petrolioa, ikatza...) errekuntza da. Hortaz, kutsadura gune nagusiak argindarra eta beroa sortzeko errekuntza instalazioak, ibilgailu motordunak eta etxeetako berogailuak dira. Kutsadura gune horietan sortzen da gai kutsatzaileen %80. Eguratsaren kutsadurak era askotako ondorioak ditu: · __-Gizakien osasunaren gaineko ondorioak__: arnasbideetan eta zirkulazio sisteman nabari dira gehienbat. · -__Landareen gaineko ondorioak__: landareak gutxiago garatzen dira, errazago eritzen dira, uzta gutxiago ematen dute... __-Faunaren gaineko ondorioak__: kutsadurak ondorio nabarmenak ditu abere hazkuntzaren produkzioan, eta horien bidez baita kontsumitzaileen osasunean ere. · __-Materialetan dituen ondorioak__: metalak kaltetzen ditu (korrosioa), eraikuntzak azkarrago zikintzen eta zahartzen dira; oihalak ere gehiago zikintzen dira -eta, beraz, gehiagotan garbitu beharraz, garbigarri gehiago botatzen da ibaietara- eta gutxiago irauten dute. ·

//**__Euri azidoa__**: Erregai fosilak (ikatza eta petrolioa) erretzean sortzen duen sufre dioxidoa eta nitrogeno oxidoak eguratsera erruz bota izanaren ondorioa da. Azido horien ur lurrinarekin disolbatzen dira eta hodeiek euri azidoak eragiten dituzte; aintzira, laku, ibai eta basoei, eta bertako bizidun guztiei kalte larriak eraginez.//

//**__Ozono geruza urritzea__**: Azkeneko berrogeita hamar urteetan eguratsera bota den gai elkartu organiko hegazkorren kopuru izugarrien eraginez urritu da ozono geruza. Antartida aldean batez ere. Han, ozono zuloa hamahiru bider handiagoa zen 1991n 1981ean zena baino.


 * __Berotegi efektua__**: Industri garapenaren eraginez eguratsean karbono dioxidoa eta errekuntzan sortutako beste gas batzuk pilatu izanak sortua.//