Tsunamia+(Asier+Ollo)

TSUNAMIAK(Asier O)
Tsunamiak, lurrikara baten ondorioz sortutako itsas uhin erraldoiak dira. Uhina dela esaten da ez delako olatua, nahiz eta hori ematen duen.

Fenomeno natural hau Ozeano Barean gertatzen da gehienbathor dagoelako plaka tektoniko aktiboenen talka lerroa, batez ere Asiako ekialdean.

Tsunamiak,itsaspeko eta lurgaineko lurrikarek, luiziek, sumendiek erupzioek eta meteorito handien talkek sor ditzakete.

Baina, tsunamiek ez dute altuera bera itsaso zabalean eta kostara iristen direnean. Hara iristean, erraldoi bihurtzen dira eta izugarrizko hondamendiak sortzen dituzte.

Tsunami asko izan dira urteetan zehar eta honako hauek dira batzuk: K.a 1650. urtean Santorini edo Theranen (Grezian), 1755. urtean Lisboan (Portugalen), 1883. urtean Krakatoan (Indonesian) eta 2004. urtean Ozeano Indikoan. Azken honek 320.000 hildako eragin zituen, Richter eskalan 9,2-ko epizentroa zuen lurrikarak sortua. Ozeano Barean ez bezala, Ozeano Indioko herrialdeek ez zuten tsunami alerta zerbitzu garaturik. Horregatik, hondamendia handiagoa izan zen.

Asiako hegoaldean zurrumurru bat zabaldu da: Ez dela komeni tsunamiak jotako tokiko arraina jatea. Jakitunek diote, kutsatuta dagoela hau. Noski, honen ondorioz arrainaren kontsumoa jaitsi da herrialde hauetan eta hori oso kaltegarria da zonalde horietako dietan arraina oinarrizkoa baita. Orain, kutsatuta egotearen arrazoia azalduko dut: Esaten dute, gorpu ugari eramaten dituela urak tsunamiak gertatzean eta gorpu horietatik elikatzen diren arrainek, gaixotasunak kutsa ditzaketela uste dute.

Beste alde batetik, tsunamien indar harrigarria goraipatu behar da, kalte handiak sortzen dituena. Batez ere, itsaspeko lurrikarak gertatzen diren tokietan. Gainera, tsunamiak iragartzea oso gauza zaila da, lehen esan dudan bezala itsaso zabalean olatuek altuera txikia izaten dutelako, nahiz eta kostaldera iristean erraldoi bihurtu. Zientzialari japoniarrek GPS sistema nahi dute arazoari aurrre egiteko eta lurralde ezberdinetako zenbait instituto sismologiko tsunamiak aurreikusten aritzen dira.

Tsunamien iragarpenak berriz, oraindik ez du zehaztasun handirik. Nahiz eta ur azpiko lurrikada handi baten epizentroa eta kostara iristeko falta zaion denbora kalkulatu daiteken, ia-ia ezinezkoa da ea itsas-zoruan mugimendu handiak egon diren jakitea. Hauek dira tsunamiak sortarazten dituzten mugimenduak. Hau guztiaren emaitza moduan oso arrunta da alarma faltsuak gertatzea. Gainera, sistema hauetako batek ere ez du balio ustekabeko tsunami batetatik babesteko. Ezer gutxi egin daiteke epizentroa kostatik hurbil duen tsunami baten aurka ere.

Orain marejada eta tsunamiei buruzko ezberdintasunen inguruan hitz egingo dut:

Marejadak: Normalean, haizeak uraren gainazalean egiten duen indarrarengatik gertatzen dira marejadak